“အေကာင္းျမင္စိတ္ ပ်ိဳးေထာင္နည္း”
စတီဖင္ကိုေဗးရဲ႕ 90-10 Principle ဆိုတာ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ၾကားဖူးၾကမယ္ ထင္ပါတယ္။
သူ႔ဆိုလိုရင္းကေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ဘဝမွာ ႀကဳံေတြ႕ရသမွ်ေတြရဲ႕ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းက သူ႔အလိုလို ျဖစ္လာတာေတြ ျဖစ္ၿပီး က်န္တဲ့ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္းကေတာ့ ကြၽန္ေတာ္တို႔ တုံ႔ျပန္မႈေတြရဲ႕ အက်ိဳးဆက္လို႔ ဆိုပါတယ္။
ေလယာဥ္ခ်ိန္ေနာက္က်တာ၊ ေရာဂါျဖစ္တာ၊ အလုပ္ျပဳတ္တာ၊ ဒါေတြက ကြၽန္ေတာ္တို႔ မတတ္ႏိုင္တဲ့ ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္း။ ဒါေတြကို ဘယ္လိုတုံ႔ျပန္သလဲဆိုတာက က်န္တဲ့ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ျဖစ္လာတယ္။
သူေပးတဲ့ဥပမာအေနနဲ႔ဆိုရင္ မနက္စာစားေနတဲ့အခ်ိန္ သမီးေလးက ေကာ္ဖီခြက္ ေမွာက္က်ေတာ့ သူ႔အက်ီေပၤသြားတယ္။ အဲဒါကို စိတ္တိုတိုနဲ႔ သမီးကို ေအာ္ေငါက္လိုက္ေတာ့ သမီးေလးက ငိုေရာ။ သူကလည္း အိမ္ေပၚျပန္တက္ၿပီး အဝတ္အစား ျပန္လဲရတယ္။ သူ ျပန္ဆင္းလာတဲ့အခ်ိန္မွာ သမီးက ငိုေနေတာ့ ေက်ာင္းကားလာတာ မသိလိုက္ဘူး။ အဲဒါနဲ႔ သူ႔သမီးကို ေက်ာင္းလိုက္ပို႔ရေရာ။ ႐ုံးခ်ိန္ေနာက္က်မွာ စိုးေတာ့ ျမန္ျမန္ေမာင္းလိုက္တာ လမ္းမွာ ရဲဖမ္းခံရျပန္တယ္။ သမီးေလးကို ေက်ာင္းပို႔ၿပီး ႐ုံးေရာက္တဲ့အခ်ိန္မွာ အေတာ္ေနာက္က်ေနၿပီ။ သူလည္း စိတ္ေတြတိုေနတုန္း။ ႐ုံးေရာက္ၿပီဆိုမွ သိလိုက္တယ္။ သူ႔အိတ္ အိမ္မွာ က်န္ခဲ့တယ္။ တစ္ေနကုန္လည္း အဆင္မေျပ။ အိမ္ျပန္ေရာက္ေတာ့လည္း မိသားစုနဲ႔ အဆင္မေျပေတာ့ဘူး။
သူ႔တစ္ေန႔တာကို ျပန္ၾကည့္ရင္ တစ္ေနကုန္ အဆင္မေျပခဲ့သမွ်ဟာ ေကာ္ဖီေမွာက္တာေၾကာင့္ မဟုတ္ဘူး။ အဲဒီေကာ္ဖီေမွာက္တာကို သူတုံ႔ျပန္လိုက္တဲ့ ပုံစံေၾကာင့္သာ ျဖစ္တယ္။
သမီးေလးရယ္ ျဖစ္တတ္ပါတယ္ ဆိုၿပီး ၾကည္ၾကည္သာသာေလး ေျပာလိုက္မယ္၊ အဝတ္အစားျပန္လဲမယ္၊ ကေလးကို မဆူဘူးဆိုရင္ ကေလးလည္း ေက်ာင္းကားမမီစရာ မရွိဘူး။ သူလည္း ရဲဖမ္းခံရမွာ မဟုတ္ဘူး၊ အလုပ္လည္း ေနာက္က်မွာ မဟုတ္ဘူး။ မိသားစုလည္း အဆင္ေျပေျပ ေအးေအးခ်မ္းခ်မ္းေလး ေနရလိမ့္မယ္။
ကြၽန္ေတာ္တု႔ိဘဝကို ျပန္သုံးသပ္လိုက္မယ္ဆိုလည္း အဲ့ဒီအတိုင္း ျဖစ္ေနတာ သတိထားမိလိမ့္မယ္။ အျဖစ္အပ်က္ေတြကေတာ့ အတူတူႀကဳံရတာပဲ။ ဒါေပမယ့္ တုံ႔ျပန္မႈခ်င္း မတူတဲ့အခါမွာ ေနာက္ဆက္ၿပီး ျဖစ္လာတာေတြလည္း မတူၾကဘူး။
ဒါျဖင့္ အဲ့ဒီလိုတုံ႔ျပန္မႈေတြကို ကြၽန္ေတာ္တို႔ ဘယ္လိုထိန္းခ်ဳပ္မလဲ၊ သတိထားမိေအာင္ လုပ္မလဲ။
ဒီေနရာမွာ ABC Framework ဆိုတာေလးကို မိတ္ဆက္ေပးလိုပါတယ္။
ဘာလဲဆိုေတာ့
A – Adversity (အျဖစ္အပ်က္)
B – Belief (ယုံၾကည္ခ်က္၊ ခံယူခ်က္)
C – Consequence (ေနာက္ဆက္တြဲျဖစ္ရပ္)
မေန႔ကျဖစ္ခဲ့တာျဖစ္ျဖစ္၊ တခုခု ကိုယ့္စိတ္မွာ မွတ္မိေနတာေလးကို ABC Framework ေလးနဲ႔ ထည့္ၾကည့့္ပါ။
ဥပမာ ကိုယ့္အလုပ္မွာ အထက္လူႀကီးက ကိုယ္ေျပာတဲ့အိုင္ဒီယာတစ္ခုကို ျငင္းပယ္လိုက္တယ္ ဆိုပါေတာ့။ ဒါက Adversity အျဖစ္အပ်က္။
အဲဒါကို ကိုယ့္စိတ္ထဲ ဘယ္လိုေတြးလိုက္လဲ။ နမူနာ (၃)မ်ိဳးေလာက္ ေတြးျပပါမယ္။
၁။ ငါဟာ အသုံးမက်တဲ့လူပဲ
ဒါဆိုရင္ ေနာက္ဆက္တြဲအေနနဲ႔ ဘာျဖစ္လာမလဲ။ စိတ္ဓါတ္က်လာမယ္၊ အလုပ္မွာ မေပ်ာ္ေတာ့ဘူး၊ မတက္ႂကြေတာ့ဘူး။
၂။ ဒီလူႀကီးက ေရွး႐ိုးစြဲ၊ ဒီေခတ္နဲ႔ အံမဝင္ေတာ့တဲ့ အလကားလူႀကီး
ဒါဆိုရင္ေတာ့ ေနာက္ဆက္တြဲရလဒ္က ကိုယ့္ေဘာ့စ္အေပၚ အထင္မႀကီးေတာ့ဘူး၊ မေလးစားေတာ့ဘူး။
၃။ ငါ့အိုင္ဒီယာမွာ ဘာေတြ လြဲေနလဲ၊ သူလက္ခံလာေအာင္ ငါ ဘယ္လိုေျပာရင္ ေကာင္းမလဲ
ဒီလိုေတြးရင္ေတာ့ ကိုယ့္အိုင္ဒီယာ အလုပ္ျဖစ္လာေအာင္ တခုခု ဆက္လုပ္ႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။
အထက္လူႀကီးရဲ႕ ျငင္းပယ္မႈကို ကြၽန္ေတာ္တို႔ မျပင္ႏိုင္ပါဘူး။ ျပင္လို႔ရတာက ကြၽန္ေတာ္တို႔ရဲ႕ ခံယူခ်က္ ျဖစ္ပါတယ္။
ဒီ ABC ေလ့က်င့္ခန္းေလးကို ကိုယ့္စိတ္ထဲ မွတ္မိေနတဲ့ အျဖစ္အပ်က္ေလးေတြနဲ႔ လက္ေတြ႕လုပ္ၾကည့္ပါ။ ျဖစ္ႏိုင္ရင္ တစ္ပတ္ေလာက္ဆက္တိုက္ အလုပ္ကေန အိမ္ျပန္ေရာက္တဲ့အခါတိုင္း တစ္ေနကုန္ျဖစ္ခဲ့တာေတြနဲ႔ ခ်ိန္ထိုးၾကည့္ပါ။ ကိုယ့္ရဲ႕ ခံယူခ်က္က ကိုယ့္ရဲ႕ဘဝမွာ ဘယ္ေလာက္ထိ အေရးပါေနတယ္ဆိုတာ သိလာပါလိမ့္မယ္။ တစ္ၿပိဳင္တည္းမွာပဲ အျဖစ္အပ်က္တစ္ခု ႀကဳံလိုက္တိုင္းမွာ ကိုယ့္ခံယူခ်က္ေတြကို သတိထားမိၿပီး ျပင္လာႏိုင္ပါလိမ့္မယ္။
အေကာင္းျမင္စိတ္ (Positive attitude) ဆိုတာ ဒီေန႔ေခတ္မွာ မျဖစ္မေန လိုအပ္လာတဲ့ အရည္အေသြး 21st Century Skill တစ္ခု ျဖစ္လာပါတယ္။ ဒါက လူတစ္ေယာက္ေယာက္၊ သင္တန္းတခုခုကေန သင္ေပးလိုက္လို႔ရတဲ့ ကိစၥလည္း မဟုတ္ပါဘူး။ ကိုယ့္ဘဝျဖတ္သန္းမႈေတြကေနပဲ ေလ့က်င့္ပ်ိဳးေထာင္ရတာပါ။ ပညာေတြ ဘယ္ေလာက္တတ္တတ္၊ ဘြဲ႕ေတြ ဘယ္လိုရထားရထား၊ ဒီအရည္အေသြးမရွိဘူးဆိုရင္ လုပ္ငန္းခြင္မွာ ေအာင္ျမင္ဖို႔ ခက္ပါတယ္။
အေကာင္းျမင္စိတ္ဟာ မ်ိဳး႐ိုးလိုက္တတ္သလားဆိုတာေတာ့ အတတ္ေျပာမရေသးေပမယ့္ မိခင္ရဲ႕ အေကာင္းျမင္စိတ္ရွိမႈနဲ႔ ငယ္စဥ္က ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္ခံခဲ့ရတဲ့ ပုံစံေတြကေတာ့ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ စိတ္ေနစိတ္ထားအေပၚ အဓိကလႊမ္းမိုးေနတယ္လို႔ ေတြ႕ရွိခ်က္ေတြက ဆိုပါတယ္။
ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္ ကြၽန္ေတာ္တို႔ အားတက္ရမယ့္ ကိစၥတစ္ခုကေတာ့ အေကာင္းျမင္စိတ္ဟာ ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္လို႔ ရႏိုင္တယ္ ဆိုတာပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ အျဖစ္အပ်က္တစ္ခု ႀကဳံလိုက္ရတိုင္းမွာ ကိုယ့္စိတ္က ဘယ္လိုျဖစ္သြားလဲ၊ ဘယ္လိုခံယူလိုက္လဲဆိုတာကို သတိထားၾကည့္မိၿပီး ေနာက္ဆက္တြဲအျဖစ္အပ်က္ေတြကို အေကာင္းဆုံးထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ၾကေစဖို႔ ေဝမွ်ေပးလိုက္ရပါတယ္။
Ref: Learned Optimism – Martin E. P. Seligman
cred: ေဒါက္တာ ၿဖိဳးသီဟ
ဤ အမရာ ဧရာ @ Amara Ayar စာမ်က္ႏွာသည္ ကြၽန္ေတာ္၏ ခ်စ္သမီးေလး အမရာ၏ အမွတ္တရ မ်ားသိမ္းဆည္းရန္ ႏွင့္ ကေလးမ်ား၏ က်န္းမာေရး ပညာေရး ဗဟုသုတမ်ားကို မွ်ေဝ ရန္ တည္ေထာင္ထားျခင္း ျဖစ္ပါသည္။
